Iranian South Medical Journal

other مشخصه‌یابی آلودگی، ارزیابی سم‌شناختی و ارزیابی ریسک سلامت هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای و فلزات سنگین در ماهی مرکب ببری (Sepia pharaonis) عرضه‌شده در بوشهر، ایران Pollution Characterization, Toxicological Evaluation, and Health Risk Assessment of Polycyclic Aromatic Hydrocar-bons and Heavy Metals in Tiger Cuttlefish (Sepia pharaonis) Marketed in Bushehr, Iran توکسیکولوژی Toxicology پژوهشي Original <div style="text-align: justify;">زمینه: هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) و فلزات سنگین به دلیل پایداری محیطی، تجمع زیستی و سمیت بالقوه، از مهم‌ترین آلاینده‌های تهدیدکننده اکوسیستم‌های دریایی و سلامت مصرف‌کنندگان محسوب می‌شوند. هدف از این مطالعه، تعیین غلظت فلزات سنگین و PAHs در ماهی مرکب ببری (Sepia pharaonis) عرضه‌شده در بازار بوشهر و ارزیابی هم‌زمان ریسک اکولوژیک و سلامت ناشی از مواجهه غذایی با این آلاینده‌ها بود. مواد و روش‌ها: در مجموع ۳۰ نمونه برای اندازه‌گیری فلزات سنگین و ۱۲ نمونه برای آنالیز PAHs از مراکز عرضه ماهی مرکب در بوشهر جمع‌آوری شد. فلزات سنگین پس از آماده‌سازی نمونه با استفاده از ICP-MS و ترکیبات PAHs پس از استخراج به روش میکرو‌استخراج مایع- مایع پخشی، با GC-MS در حالت SIM اندازه‌گیری شدند. ارزیابی ریسک با استفاده از شاخص‌های RQ، THQ، HI و ILCR انجام شد. یافته‌ها: پروفایل PAHs عمدتاً تحت تأثیر ترکیبات با وزن مولکولی پایین قرار داشت. مقادیر RQ_NCs برای نفتالن، فنانترن، فلورانتن و کریزن بالاتر از یک بود که نشان‌دهنده پتانسیل اثرات نامطلوب اکولوژیک آن‌ها است. غلظت سرب، آرسنیک و جیوه از برخی حدود استانداردهای بین‌المللی فراتر بود و سرب بالاترین مقدار RQ را در میان فلزات نشان داد. با این حال، مقادیر THQ و HI برای فلزات کمتر از یک و ILCR ناشی از PAHs در محدوده قابل قبول قرار داشت. همچنین، کباب کردن موجب تغییر پروفایل PAHs و افزایش برخی ترکیبات با وزن مولکولی بالاتر شد. نتیجه‌گیری: اگرچه در سناریوی مواجهه تعریف‌شده خطر قابل توجهی برای سلامت انسان مشاهده نشد، وجود ترکیبات دارای پتانسیل سمیت اکولوژیک، تغییرات ناشی از فرآیند پخت و نقش ماهی مرکب در زنجیره غذایی، ضرورت پایش مستمر آلاینده‌ها، کنترل منابع آلودگی و توجه به روش‌های آماده‌سازی غذایی را در منطقه بوشهر نشان می‌دهد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) and heavy metals, due to their environmental persistence, bioaccumulation potential, and toxicological effects, are among the major contaminants threatening marine ecosystems and human health. This study aimed to determine the concentrations of heavy metals and PAHs in tiger cuttlefish (Sepia pharaonis) marketed in Bushehr, Iran, and to simultaneously evaluate the ecological and human health risks associated with dietary exposure to these contaminants. Materials and Methods: A total of 30 samples were collected for heavy metal analysis and 12 samples for PAHs determination from cuttlefish distribution centers in Bushehr. Heavy metals were quantified using inductively coupled plasma mass spectrometry (ICP-MS) after sample preparation, while PAHs were extracted using dispersive liquid–liquid microextraction (DLLME) and determined by gas chromatography–mass spectrometry (GC-MS) in selected ion monitoring (SIM) mode. Risk assessment was performed using the following indices: risk quotient (RQ), target hazard quotient (THQ), hazard index (HI), and incremental lifetime cancer risk (ILCR). Results: The PAH profile was characterized predominantly by low molecular weight compounds. The calculated RQ_NCs values for naphthalene, phenanthrene, fluoranthene, and chrysene were higher than 1.0, indicating potential adverse ecological effects of these compounds. Concentrations of lead, arsenic, and mercury exceeded some international guideline limits, with lead showing the highest RQ value among the investigated metals. However, THQ and HI values for heavy metals were below 1.0, and the ILCR associated with PAHs remained within the acceptable risk threshold. Furthermore, charcoal grilling altered the PAH profile and increased the concentrations of certain higher molecular weight compounds. Conclusion: Although no significant human health risk was identified under the defined exposure scenario, the presence of compounds with ecological toxicity potential, cooking-induced alterations in contaminant profiles, and the importance of cuttlefish in the marine food chain highlight the necessity of continuous contaminant monitoring. It is also essential to control pollution sources, and consider food preparation methods in Bushehr to ensure long-term ecological and public health safety.</div> ماهی مرکب ببری, فلزات سنگین, هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای, ارزیابی ریسک, خلیج‌فارس Tiger cuttlefish, Heavy Metals, Polycyclic Aromatic Hydrocarbons, Risk Assessment, Persian Gulf 285 318 http://ismj.bpums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1115-106&slc_lang=other&sid=1 Mohammad Kazeruni محمد کازرونی 5700319475328460021483 0009-0003-2608-5794 No Persian Gulf Marine Biotechnology Research Center, Persian Gulf Biomedical Sciences Research Institute, Bushehr University of Medical Sciences, Bushehr, Iran مرکز تحقیقات زیست فناوری دریایی‌ خلیج‌‌فارس، پژوهشکده علوم زیست پزشکی خلیج‌‌فارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران Tahereh Khalifeh طاهره خلیفه 5700319475328460021484 5700319475328460021484 No Persian Gulf Marine Biotechnology Research Center, Persian Gulf Biomedical Sciences Research Institute, Bushehr University of Medical Sciences, Bushehr, Iran مرکز تحقیقات زیست فناوری دریایی‌ خلیج‌‌فارس، پژوهشکده علوم زیست پزشکی خلیج‌‌فارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران Gholamhossein Mohebbi غلامحسین محبی Mohebbihsn@bpums.ac.ir 5700319475328460021485 5700319475328460021485 Yes Persian Gulf Marine Biotechnology Research Center, Persian Gulf Biomedical Sciences Research Institute, Bushehr University of Medical Sciences, Bushehr, Iran مرکز تحقیقات زیست فناوری دریایی‌ خلیج‌‌فارس، پژوهشکده علوم زیست پزشکی خلیج‌‌فارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران Ammar Maryamabadi عمار مریم‌آبادی 5700319475328460021486 5700319475328460021486 No Persian Gulf Marine Biotechnology Research Center, Persian Gulf Biomedical Sciences Research Institute, Bushehr University of Medical Sciences, Bushehr, Iran مرکز تحقیقات زیست فناوری دریایی‌ خلیج‌‌فارس، پژوهشکده علوم زیست پزشکی خلیج‌‌فارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران Mohammd Emami محمد امامی 5700319475328460021487 5700319475328460021487 No Central Research Laboratory, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iran آزمایشگاه مرکزی تحقیقات، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران