Iranian South Medical Journal

fa بررسی تطبیقی درمان یرقان در پزشکی سنتی ایران، در مناطقی از جنوب و شمال Comparative Study of Jaundice Treatment in Traditional Medicine of Iran, in Some Areas of South and North عمومى General پژوهشي Original <div style="text-align: justify;">زمینه: یرقان یا زردی (Icterus / Jaundice) نوعی بیماری دستگاه گوارش و شکم است که با تغییر رنگ و زرد شدن پوست و سفیدی چشم بیمار همراه است. در پزشکی سنتی ایران، یرقان، نوعی اختلال کبدی و گونه‌ای بیماری صفراوی (آتشی) به شمار می‌رود که پزشکان قدیم آن را با تغییر رنگ بدن به زردی یا سیاهی توصیف می‌کردند. این بیماری‌ در میان اقوام مختلف ایران با شیو‌ه‌های مختلف سنتی (اعم از گیاهی و غیرگیاهی) مداوا می‌شود. هدف از این پژوهش شناخت روش‌های درمانی بیماری یرقان است که در دو منطقه شمالی و جنوبی ایران (آذربایجان غربی و هرمزگان) به کار می‌رفته است. همچنین این پژوهش درصدد است که از منظر تطبیقی، چگونگیِ درمان سنتی این بیماری را در دو منطقۀ یادشده به روش میدانی و اسنادی بررسی کند. مواد و روش‌ها: داده‌های تحقیق حاضر نتیجۀ پژوهش‌های انسان‌شناختی و مبتنی بر کار میدانی (تکنیک مصاحبۀ عمیق و مشاهده) و اسنادی و کتابخانه‌ای است؛ برای گردآوری این داده‌ها از همۀ روش‌های تحقیق میدانی، اسنادی و کتابخانه‌ای بهره گرفته شده است. مصاحبه با ماهی‌فروشان به‌عنوان افراد آگاه بومی یکی از این روش‌ها بوده است. یافته‌ها: از روزگار گذشته تاکنون، درمان بیماری‌ها به شیوۀ سنتی یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های مداوا در فرهنگ اقوام مختلف بوده است و با توجه به وسعت، غنا و تنوع فرهنگی- قومی ایران، درمان با شیوۀ مذکور، جایگاه ویژه‌ای دارد. به طور کلی در کنار استفاده از گونه‌های دارویی مختلفی همچون «جرو»، هندوانۀ زرد، «بولاغ اوتی»، میوۀ خارشتر و چند گونۀ گیاهی دیگر روش‌هایی چون تیغ زدن، استفاده از مهرۀ زردرنگ، داغ کردن، خوراندن ماهی زنده به بیمار، بهره بردن از آب‌های معدنی و استفاده از فرآورده‌ای خاص از چند نوع ماهی («گین»، «طوطی ماهی» و غیره.) به‌عنوان تن‌شویه شایع‌ترین روش‌های درمانی یرقان در دو نقطۀ مد نظر بودند. نتیجه‌گیری: تنوع گسترده‌ای از روش‌های درمانی، گیاهان دارویی، فرآورده‌های دریایی و آیین‌های خاص شفابخشی در هر دو منطقۀ جغرافیایی مورد پژوهش ثبت شده است. روش‌های متنوعی که در پزشکی سنتی یک منطقه وجود دارد، با تشابه فراوانی در مناطق دیگر نیز مشاهده می‌شوند. مطالعه پزشکی سنتی می‌تواند ضمن شناسایی این روش‌ها، تبادلات و تأثیرات فرهنگی میان اقوام ساکن در منطقه و مناطق دیگر را بازگو کند.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Icterus / Jaundice is a type of gastrointestinal and abdominal disorder that is associated with a change in color and yellowish of the patient's skin and eyes. In terms of traditional Iranian medicine, jaundice is a liver dysfunction and a type of biliary atashi disease, which ancient physicians described as a yellowish or black coloration of the body. The disease is treated among different ethnic groups in Iran in various traditional ways (both herbal and non- herbal). The purpose of this study was to find out the therapeutic methods of Icterus disease that has been used in the northern and southern regions of Iran (West Azarbaijan and Hormozgan). The research also seeks to examine the traditional way of treating the disease in the two mentioned regions using fieldwork and documentation methods in a comparative perspective. Materials and Methods: The data of the present research is the result of anthropological researches based on fieldwork (in-depth interview and observation technique) and documentary based and library research methods. To collect these data, all of the field study, documentary based and library research methods have been used. Interview with the fishermen as indigenous people has been one of these methods. Results: Since ancient times, traditional treatment of diseases has been one of the most well-known methods of treatment in different ethnic cultures. Considering the extent, richness and cultural-ethnic diversity of Iran, treatment with this method has a special place. In general, along with the use of various medicinal species such as jaru, yellow Watermelon, bulagh uti, camel's thorn fruit and some other herbal species, methods such as scarifying, using a yellow bead, cauterizing, giving the patient live fish, using mineral water, and use of certain products derived from several types of fish (Gin, Parrot fish etc.) as tan shuye (body cleaner), were considered the most common treatments for jaundice in both regions. Conclusion: A wide variety of therapeutic methods, herbs (botanical / herbal medicine), marine products and healing rituals has been recorded in both geographic regions. Various methods found in traditional medicine of a region are also found in other areas with many similarities. A study on traditional medicine can identify these methods, exchanges and cultural effects among people living in the region and elsewhere.</div> بیماری یرقان, درمان سنتی, دانش بومی, آذربایجان غربی, هرمزگان, گیاه Jaundice Disease, Traditional treatment, Indigenous Knowledge, West Azarbaijan, Hormozgan, Plant 0 0 http://ismj.bpums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-86&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Pahlavan- Sharif مریم پهلوان شریف a_maryam1983@yahoo.com 5700319475328460011081 5700319475328460011081 Yes Institute of Anthropology, Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran پژوهشکده مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری،تهران، ایران Maryam Abassi مریم عباسی 5700319475328460011082 5700319475328460011082 No Institute of Anthropology, Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran پژوهشکده مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران