Iranian South Medical Journal

fa فصد (رگ‌زنی) در پزشکی سنتی ایران؛ (مطالعه موردی: گناباد) Phlebotomy (Venesection) in Traditional Medicine of Iran; (Case Study: Gonabad) عمومى General پژوهشي Original <div style="text-align: justify;">زمینه: در پزشکی سنتی علاوه بر حجامت و بادکش، شیوۀ درمانی و پیشگیری دیگری وجود دارد که از قدیم از آن استفاده می‌شده است، اما امروزه کمتر به کار می‌رود و نام آن برای اغلب افراد ناآشناست. این شیوۀ درمانی سنتی در پزشکی مردمی «فصد» نام دارد. در شهرستان گناباد علاوه بر اصطلاح «فصد» به آن «رگ زدن» هم می‌گویند. هدف از این پژوهش شناسایی شیوۀ درمان دردها و آلام بیمارانی است که به قصد بهبود بیماری‌های جسمی و روحی عمل رگ‌زنی را انجام می‌دهند. مواد و روش‌ها: داده‌های تحقیق حاضر نتیجۀ مطالعات میدانی نگارنده، پژوهش‌های انسان‌شناختی و مبتنی بر کار میدانی (تکنیک مصاحبۀ عمیق و مشاهده با درمانگر بومی یا «رگ‌زن» در شهرستان گناباد) است؛ برای گردآوری این داده‌ها از همۀ روش‌های تحقیق میدانی، اسنادی و کتابخانه‌ای بهره گرفته شده است. درمانگران محلی به واسطۀ تجربه‌ای که از نیاکانشان فراگرفته‌اند، در انجام این شیوۀ درمانی متبحّرند. مصاحبه با غلامرضا حاجیان، یکی از این درمانگران به‌عنوان فرد آگاه بومی یکی از این روش‌ها بوده است. یافته‌ها: نواحی مختلفی از بدن در عمل رگ‌زنی برای بهبود و درمان دردهای گوناگون به‌عنوان موضع «فصد» شناخته می‌شوند. معمولاً فصد رگ‌های نواحی مختلف بدن همچون گردن، پیشانی، پشت زانو و زیر زانو یا به‌اصطلاح محلی («کاسه‌چه») برای التیام دردهای مختلفی از جمله درد بواسیر، درد کمر، واریس، پرفشاری خون و برای درمان برخی نازایی‌ها به کار می‌برند. دردهایی همچون کمر درد، پا درد، نقرس، میگرن، زردی چشم، ناتوانی جنسی مردان، نامنظم بودن عادت ماهیانۀ زنانه، نفس‌ تنگی،‌ قولنج زنان، لُک شدن زبان «لُک» (Lok) یا به اصطلاح «سِقل» (Seghl) از جمله این بیماری‌ها هستند. رگ ‌زن مورد مشاهده رعایت مسائل بهداشتی را نیز مدّنظر داشت و برای ضدعفونی کردن نیشتر از پیاز استفاده می‌کرد. نتیجه‌گیری: شیوۀ درمانی «فصد» همچنان در شهرستان گناباد رایج و مرسوم است. بیماران زیادی از اقصا نقاط خراسان و حتی ایران نیز این نوع درمان را تجربه می‌کنند. پژوهش پیرامون این روش درمانی در سایر نقاط ایران می‌تواند آغازگر راهی برای کشف روش‌های جدید در عرصه درمان برخی بیماری‌ها باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: In traditional medicine, there is another curative and preventive approach in addition to wet cupping (bloodletting) and cupping, that has been used for a long time, but is nowadays less commonly used and unknown to most people. This traditional treatment is called phlebotomy in folk medicine. In the city of Gonabad, in addition to the term “phlebotomy ", it is also called "Rag Zadan". The aim of this study is to identify how to treat the pain and suffering of patients who practice phlebotomy to cure physical and mental diseases. Materials and Methods: The data of the present study is the result of field studies by the author, anthropological studies and fieldwork (in-depth interview and observation technique with native healers or " rag zan" in Gonabad city). To collect these data, all of the field study, documentary based and library research methods have been used. Local healers are expert at practicing this treatment through the experience they have learned from their ancestors. Interview with Gholamreza Hajian, one of these healers as a native indigenous person, has been one of these methods. Results: Different areas of the body are considered as the spot of venesection while practicing phlebotomy for treating and curing various pains. Usually, the organs of the various regions of the body such as the neck, forehead, back and below of the knee, or the so-called local term (kase che), are used to heal a variety of pains, including hemorrhoids, back pain, varicosis, hypertension and the treatment of some infertility. Pain such as low back pain, leg pain, gout, migraine, eye jaundice, male sexual disability, irregularity of the woman's Menstruation, breathlessness, colic (enteralgia) of women, Lok or so-called "Seghl", are other examples of these Diseases.The mentioned rag zan also considered hygiene issues and used onion to disinfect the lancet (bistoury). Conclusion: The phlebotomy treatment method is still common in the Gonabad city. Many patients from different parts of Khorasan and even Iran experience this type of treatment. Research on this treatment method in other parts of Iran can be the starting point for discovering new ways of treating some diseases.  </div> پزشکی- مردمی, فصد (رگ‌زنی), درمانگر بومی, بیماری Medicine- folk, Phlebotomy (Venesection), illness 0 0 http://ismj.bpums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-87&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Mokari محمد مُکاری Mmokari12@gmail.com 5700319475328460011083 5700319475328460011083 Yes Institute of Anthropology, Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran پژوهشکده مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران