fa بررسی غلظت و ارزیابی خطر (Risk Assessment) فلزات سنگین ناشی از مصرف محصولات کشاورزی در مزارع مختلف شهرستان دیر، بوشهر بهداشت عمومی Public Health پژوهشي Original <p dir="RTL"><strong><u>زمینه</u></strong><strong><u>:</u></strong> <strong>تجمع فلزات سنگین و افزایش غلظت آنها و رسیدن به محدوده خطر می‌تواند از طریق ورود به زنجیره غذایی انسان، سلامتی او را مورد تهدید قرار دهد. بنابراین پایش مداوم غلظت‌ آلاینده‌ها در محضولات کشاورزی از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد. لذا این مطالعه با هدف</strong> <strong>بررسی غلظت فلزات سنگین و ارزیابی خطر ناشی از آنها در محصولات کشاورزی در مزارع با دو نوع آبیاری در شهرستان دیر، که یکی از شهرستان‌های استان بوشهر می‌باشد، انجام گرفت.</strong></p> <p dir="RTL"><strong><u>مواد و روش‌ها:</u></strong> <strong>نمونه‌های محصولات کشاورزی در سه دسته سبزیجات برگی (کاهو، کلم و اسفناج)، غده‌ای (پیاز و سیب‌زمینی) و میوه‌ای (فلفل سبز و گوجه) از مزارع شهرستان دیر با دو نوع آبیاری آب‌های زیرزمینی و آب رودخانه آلوده به پساب برداشت شدند. مجموعاً 320 نمونه </strong><strong>بعد از مراحل هضم اسیدی و استخراج فلزات سنگین از نمونه‌ها، با استفاده از (</strong><strong><span dir="LTR">ICP-OES -Spectrum Arcos</span></strong><strong>) مورد آنالیز قرار گرفتند. نتایج به‌دست آمده توسط معادلات و نرم‌افزارهای آماری مختلف مورد تحلیل قرار گرفت.</strong></p> <p dir="RTL"><strong><u>یافته‌ها:</u></strong> <strong>نتایج نشان دادند که غلظت روی، منگنز، مس، کروم، کادمیوم و سرب به‌ترتیب 75/68 (71/47)، 62/277 (12/196)، 68/32 (31/18)، 19/42 (09/17)، 76/1 (87/0) و 04/12(83/5) میلی‌گرم بر کیلوگرم به‌ ترتیب در مزارع آبیاری شده با آب رودخانه (مزارع آبیاری شده با آب زیرزمینی) می‌باشد. غلظت فلزات سنگین در خاک مزارعی که با آب رودخانه آبیاری می‌شدند به‌طور چشمگیری بالاتر از آب زیرزمینی مشاهده گردید (05/0</strong><strong>></strong><strong><span dir="LTR">P</span></strong><strong>)، نتایج همچنین نشان دادند که در مزارع آبیاری شده با آب زیرزمینی بالاترین میزان ضریب خطر هدف (</strong><strong><span dir="LTR">THQ</span></strong><strong>) در اسفناج بوده است که مقدار 1150/0 برای روی، 2846/1 برای کادمیوم، 2030/0 برای مس و 9141/1 برای سرب گزارش شد.</strong></p> <p dir="RTL"><strong><u>نتیجه‌گیری</u></strong><strong><u>:</u></strong> <strong>یافته‌های این مطالعه نشان دادند که میزان آلودگی به فلزات سنگین در خاک و محصولات کشاورزی آبیاری شده با آب آلوده به پساب شهری و صنعتی بالاتر از مقداری بود که با آب زیرزمینی آبیاری می‌شدند. همچنین نتایج نشان دادند که میزان خطر برای سلامتی مصرف کنندگان در محصولات مزارعی که با آب آلوده به پساب شهری و صنعتی بالاتر از مقداری بود که با آب زیرزمینی آبیاری می‌شدند. محققین این مطالعه پیشنهاد دارند که به‌صورت جدی از ورود پساب‌های شهری و صنعتی به آب آبیاری محصولات کشاورزی جلوگیری به عمل آید.</strong></p> <p><strong><u>Background</u></strong>: Accumulation of heavy metals and increasing their concentration and reaching them to the danger range can threaten human health by entering to food chain. Thus, continuous monitoring of pollutants consentration in agricultural products is important. So, the aim of this study was to investigate the heavy metals concentration and risk assessment resulting from them in agriculture product with two types of irrigation in farms of Dayyer city which is one of the counties in Boushehr province.</p> <p><strong><u>Material and Methods</u></strong>: Samples of agriculture product were harvested in three in three categories vegetables included: leafy (lettuce, spinach, cabbage), tuber (onion, potato), and fruit (tomato, green pepper) from farms of Dayyer city with two types of irrigation included River Water Irrigation (RWI<span dir="RTL">(</span> and Ground Water Irrigation (GWI). Totally 320 samples were analyzed by using (ICP-OES -Spectrum Arcos) after acidic digestion steps and extraction of heavy metals from samples. Then, the obtained results were analyzed by diffrent equations and statistic softwares.</p> <p><strong><u>Results</u></strong>: results showed that the concentrations of metals were 68.75 (47.71), 277.62 (196.12), 32.68 (18.31), 42.19 (17.09), 1.76 (0.87) and 12.04 (5.83) mg kg^-1 for Zn, Mn, Cu, Cr, Cd and Pb in RWI (and GWI), respectively in irrigated farms with river water (farms irrigated by ground water). The concentration of heavy metals was significantly higher in the soil of farms which irrigated with river water than those which irrigated with ground water (P<0.05). Also, results showed that in farms which irrigated by ground water, the highest Target hazard quotient (THQ) have been reported in spinach with mentioned values; Zn (0.1150), Cd (1.2846), Cu (0.2030) and Pb (1.9141).</p> <p><strong><u>Conclusion:</u></strong> The findings of this study showed that the concentration of heavy metals in soil and agricultural <strong>products</strong> which irrigated with contaminated water with urban and industrial sewage was higher than soil and agricultural productswhich irrigated with ground water. Also results of this study showed that the hazard for consumers health in agricultural products that were irrigated with water contaminated by industrial and urban sewage was higher than which irrigated with ground water. The researchers of this study suggest that we seriously should be avoided from entering the urban and industrial sewage to water which irrigate the agricultural products.</p> فلزات سنگین, محصولات کشاورزی, ارزیابی خطر, شهرستان دیر heavy metals, agricultural products, risk assessment, Dayyer city 839 854 http://ismj.bpums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-732&slc_lang=fa&sid=1 Hosein Arfaeinia حسین ارفعی‌نیا 570031947532846008213 570031947532846008213 No Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Darioush Ranjbar Vakil Abadi داریوش رنجبر وکیل‌آبادی 570031947532846008214 570031947532846008214 No Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Boushehr University of Medical Sciences, Boushehr, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران Morteza Seifi مرتضی سیفی 570031947532846008215 570031947532846008215 No Environmental Health Department, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Zahra Asadgol زهرا اسدگل 570031947532846008216 570031947532846008216 No Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Seyyed Enayat Hashemi سید عنایت هاشمی e.hashemi@bpums.ac.ir 570031947532846008217 570031947532846008217 Yes Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Boushehr University of Medical Sciences, Boushehr, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران