fa سالک و مبارزه با آن در دوران معاصر تاریخ ایران میکروب‌شناسی و ایمنولوژی Microbiology and Immunology مروری Review <div style="text-align: justify;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سالک جزو بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان بوده و توسط انگل‌های پروتوزوائی به نام لیشمانیا به وجود می‌آید. در ایران عامل بیماری‌زائی سالک دو گونه مهم از لیشمانیاهاست: الف </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;">&ndash;</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> لیشمانیا ماژور (</span></span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:9.0pt;">Leishmania major</span></span></span></em></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">) و ب- لیشمانیا تروپیکا&nbsp;(</span></span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:9.0pt;">Leishmania tropica</span></span></span></em></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">). این بیماری در ایران در طی قرون گذشته کاملاً شناخته شده بوده و در آثار دانشمندان برجسته علوم پزشکی ایران از جمله ابن‌سینا</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">و بهاء‌الدوله رازی راه‌هایی برای تشخیص و درمان آن ارائه شده است. در دوره قاجار؛ در پی ورود دانش نوین پزشکی به کشور تغییرات عمده در شناخت ایرانیان از بیماری‌ها به وجود آمد، شناخت این بیماری نیز دگرگون شد و راه‌های جدیدی برای مبارزه با آن به وجود آمد. نخستین گزارش‌های جدید درباره این بیماری به‌وسیله پزشکان اروپایی ساکن ایران ارائه شده است. طی سال‌های 1320 خورشیدی به بعد در سایه کوشش گروهی از محققان برجسته ایرانی کوشش‌های مهمی برای مبارزه با این بیماری انجام شد. در دوران جنگ تحمیلی عراق با ایران بیماری در بین گروه‌های عظیم انسانی (رزمندگان) شیوع پیدا کرد و مقامات بهداشتی کشور مجبور شدند راه‌های مختلفی برای مبارزه با بیماری را بیازمایند که مهم‌ترین آنها تزریق واکسن زنده لیشمانیا به رزمندگان بود. با این حال با پایان جنگ تحمیلی تزریق این واکسن ادامه نیافت و بررسی روی واکسن کشته لیشمانیا جایگزین آن شد و مراحل مختلف آن مورد ارزشیابی و کارآزمائی‌های بالینی قرار گرفت. سرانجام این بررسی‌ها منجر به انتشار تعداد زیادی مقالات علمی در کشور شد. در این نوشته با نگاه اجمالی به تاریخچه و سابقه بیماری سالک در ایران، بر مهم‌ترین تلاش‌های انجام شده برای مبارزه و کنترل این بیماری تمرکز شده است.</span></span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">Cutaneous leishmaniasis is a zoonotic disease caused by two species of <em>Leishmania major</em> and <em>L. tropica </em>in Iran. The disease has been known and treated in Iran by many of the most prominent Iranian physicians including Avicenna and Rhazess over the past centuries. In Qajar era, following the introduction of modern medical knowledge, and major changes in our understanding of diseases, the diagnostic and treatment&nbsp;methods were changed. The first new reports on this disease were provided by European physicians living in Iran. During the 1940s, some prominent Iranian researchers began to study the epidemiology, treatment and laboratory specification of the disease in different parts of the country. Due to the outbreak of the disease during the Iraq-Iran war in a dense human population (soldiers), health authorities had to try different ways to control the disease. Most importantly, soldiers were injected with live parasite vaccine. However, this procedure did not continue after the war, and immunization with inactivated vaccine replaced it and passed different phases of clinical trials. Finally, these studies were published as scientific papers. The present paper summarizes the history and control of leishmaniasis in Iran.</div> سالک در ایران, مبارزه با سالک در ایران, واکسن‌های زنده, واکسن‌های کشته شده, لیشمانیا ماژور Cutaneous leishmaniasis, Leishmanization, Inactivated vaccine, Leishmania major 335 352 http://ismj.bpums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-64&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Hosean Alimohammadian محمدحسین علی‌محمدیان mhalimoham@gmail.com 5700319475328460010646 5700319475328460010646 Yes Immunology Dept., Pasteur Institute of Iran بخش ایمنولوژی، انستیتو پاستور ایران