دوره 28، شماره 4 - ( دوماهنامه طب جنوب 1404 )
جلد 28 شماره 4 صفحات 774-758 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yousefipour Z, Hamidi A, Ravanipour M, Omrani A, Ravanipour M. Association between Heavy Metal Exposure Assessed by Environmental Monitoring and ADHD: A Systematic Review. Iran South Med J 2026; 28 (4) :758-774
URL: http://ismj.bpums.ac.ir/article-1-2395-fa.html
URL: http://ismj.bpums.ac.ir/article-1-2395-fa.html
یوسفیپور زهرا، حمیدی علی، روانیپور مریم، عمرانی عبدالمجید، روانیپور معصومه. ارتباط مواجهه با فلزات سنگین ارزیابیشده از طریق پایش محیطی با اختلال کمتوجهی- بیشفعالی (ADHD): یک مرور نظاممند. مجله طب جنوب. 1404; 28 (4) :758-774
زهرا یوسفیپور1 
، علی حمیدی2 ، مریم روانیپور3 ، عبدالمجید عمرانی4 ، معصومه روانیپور*5
، علی حمیدی2 ، مریم روانیپور3 ، عبدالمجید عمرانی4 ، معصومه روانیپور*5
1- گروه پزشکی عمومی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
2- گروه کتابداری پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
3- گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
مرکزتحقیقات طب گرمسیری و عفونی خلیجفارس، پژوهشکده علوم زیست پزشکی خلیجفارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
4- گروه کودکان، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
5- گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت و تغذیه، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران ،ravan.mas@gmail.com
2- گروه کتابداری پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
3- گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
مرکزتحقیقات طب گرمسیری و عفونی خلیجفارس، پژوهشکده علوم زیست پزشکی خلیجفارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
4- گروه کودکان، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران
5- گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت و تغذیه، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران ،
چکیده: (133 مشاهده)
زمینه: نظر به شیوع و مشکلات عدیده افراد مبتلا به اختلال کمبود توجه- بیش فعالی و احتمال نقش عوامل متعدد در بروز این اختلال، اخیراً فلزات سنگین از دسته عوامل خطر محیطی مورد توجه محققان قرار گرفتهاند. با اینحال، شواهد موجود در خصوص مواجهههای ارزیابیشده از طریق پایش محیطی و ارتباط آن با ADHD پراکنده و ناهمگون است. لذا، مطالعه حاضر با هدف بررسی ارتباط مواجهه با فلزات سنگین ارزیابی شده از طریق پایش محیطی با اختلال کمتوجهی- بیشفعالی انجام شد.
مواد و روشها: مطالعه حاضر یک مرور نظاممند مطابق با دستورالعمل پرایزما بود. جستجو در پایگاههای داده Scopus، Web of Science و PubMed انجام شد که بهدلیل پوشش جامع، نمایهسازی گسترده و اعتبار علمی بالا انتخاب شدند. تمامی مقالات انگلیسی زبان منتشر شده تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۴ بدون محدودیت زمانی جستجو شدند. کلیدواژههای مرتبط بر اساس اصطلاحات MeSH استفاده شدند و تمامی مراحل غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل مقالات بر اساس معیارهای ورود و خروج توسط دو پژوهشگر مستقل انجام شد. مطالعات مشاهدهای که مواجهه با فلزات سنگین را از طریق نمونهبرداری محیطی (آب، مواد غذایی و سایر منابع محیطی) ارزیابی کرده بودند، وارد مطالعه شدند. در نهایت، استخراج دادههای مورد نیاز از مقالات نهایی بازیابی شده، انجام شد و کیفیت روششناختی مطالعات وارد شده با استفاده از چکلیست اختصاصی طراحی شده بررسی شد. روش تجزیه و تحلیل دادهها بهصورت دادههای توصیفی انجام شد و بهدلیل ناهمگنی در یافتههای مطالعات متاآنالیز امکانپذیر نبود.
یافتهها: از میان ۱۹۴۱۶ نتیجه حاصل از جستجو، پس از حذف ۶۶۹۴ مورد تکراری و انجام غربالگری، در نهایت ۵ مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. اکثر مطالعات از نوع مشاهدهای و در ۵ سال اخیر و عمدتاً در کشورهای اروپایی انجام شده بودند. بیشترین نوع منبع مورد بررسی آلایندهها شامل آب آشامیدنی (۳ مطالعه) و مواد غذایی (۲ مطالعه) بودند. شایعترین فلزات مورد بررسی منگنز و متیل جیوه بودند و پیامدهای مورد ارزیابی شامل تشخیص ADHD، علائم رفتاری مرتبط و زیرگونههای این اختلال بود. در مجموع، حدود نیمی از مطالعات (۲ مطالعه) ارتباط مثبت و معناداری بین مواجهه با فلزات سنگین و ADHD گزارش کردند، در حالیکه دو مطالعه عدم ارتباط معنادار و یک مطالعه ارتباط متفاوت بر اساس زیرنوع ADHD ارائه داد.
نتیجهگیری: این مرور سیستماتیک نشان داد که شواهد موجود، اگرچه محدود و ناهمگون، از ارتباط بالقوه مواجهه با برخی فلزات سنگین- بهویژه منگنز و متیل جیوه- ارزیابی شده از طریق پایش محیطی آب آشامیدنی و دریافت غذایی با بروز یا برخی زیر نوع ADHD حمایت میکنند. با اینحال، تعداد کم مطالعات، تمرکز بر منابع مواجهه محدود و فقدان بررسی مواجهههای همزمان، امکان نتیجهگیری قطعی را محدود میسازد. این یافتهها بر اهمیت تقویت نظام پایش محیطی و انجام مطالعات جامعتر برای ارزیابی دقیقتر ریسک ADHD در کودکان تأکید میکند.
مواد و روشها: مطالعه حاضر یک مرور نظاممند مطابق با دستورالعمل پرایزما بود. جستجو در پایگاههای داده Scopus، Web of Science و PubMed انجام شد که بهدلیل پوشش جامع، نمایهسازی گسترده و اعتبار علمی بالا انتخاب شدند. تمامی مقالات انگلیسی زبان منتشر شده تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۴ بدون محدودیت زمانی جستجو شدند. کلیدواژههای مرتبط بر اساس اصطلاحات MeSH استفاده شدند و تمامی مراحل غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل مقالات بر اساس معیارهای ورود و خروج توسط دو پژوهشگر مستقل انجام شد. مطالعات مشاهدهای که مواجهه با فلزات سنگین را از طریق نمونهبرداری محیطی (آب، مواد غذایی و سایر منابع محیطی) ارزیابی کرده بودند، وارد مطالعه شدند. در نهایت، استخراج دادههای مورد نیاز از مقالات نهایی بازیابی شده، انجام شد و کیفیت روششناختی مطالعات وارد شده با استفاده از چکلیست اختصاصی طراحی شده بررسی شد. روش تجزیه و تحلیل دادهها بهصورت دادههای توصیفی انجام شد و بهدلیل ناهمگنی در یافتههای مطالعات متاآنالیز امکانپذیر نبود.
یافتهها: از میان ۱۹۴۱۶ نتیجه حاصل از جستجو، پس از حذف ۶۶۹۴ مورد تکراری و انجام غربالگری، در نهایت ۵ مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. اکثر مطالعات از نوع مشاهدهای و در ۵ سال اخیر و عمدتاً در کشورهای اروپایی انجام شده بودند. بیشترین نوع منبع مورد بررسی آلایندهها شامل آب آشامیدنی (۳ مطالعه) و مواد غذایی (۲ مطالعه) بودند. شایعترین فلزات مورد بررسی منگنز و متیل جیوه بودند و پیامدهای مورد ارزیابی شامل تشخیص ADHD، علائم رفتاری مرتبط و زیرگونههای این اختلال بود. در مجموع، حدود نیمی از مطالعات (۲ مطالعه) ارتباط مثبت و معناداری بین مواجهه با فلزات سنگین و ADHD گزارش کردند، در حالیکه دو مطالعه عدم ارتباط معنادار و یک مطالعه ارتباط متفاوت بر اساس زیرنوع ADHD ارائه داد.
نتیجهگیری: این مرور سیستماتیک نشان داد که شواهد موجود، اگرچه محدود و ناهمگون، از ارتباط بالقوه مواجهه با برخی فلزات سنگین- بهویژه منگنز و متیل جیوه- ارزیابی شده از طریق پایش محیطی آب آشامیدنی و دریافت غذایی با بروز یا برخی زیر نوع ADHD حمایت میکنند. با اینحال، تعداد کم مطالعات، تمرکز بر منابع مواجهه محدود و فقدان بررسی مواجهههای همزمان، امکان نتیجهگیری قطعی را محدود میسازد. این یافتهها بر اهمیت تقویت نظام پایش محیطی و انجام مطالعات جامعتر برای ارزیابی دقیقتر ریسک ADHD در کودکان تأکید میکند.
نوع مطالعه: مرور سیستماتیک و فراتحلیل |
موضوع مقاله:
بهداشت محیط
دریافت: 1404/6/28 | پذیرش: 1404/11/28 | انتشار: 1404/12/5
دریافت: 1404/6/28 | پذیرش: 1404/11/28 | انتشار: 1404/12/5
فهرست منابع
1. Amnie AG. Current Evidence and Diverse Perspectives on Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review. J Psychol Res 2022; 4(2): 4384. [DOI]
2. Posner J, Polanczyk G, Sonuga-Barke E. Attention-deficit hyperactivity disorder. Lancet 2020; 395 (10222): 450-462. [DOI]
3. Mazarei Z, Hamidi A, Ravanipour M, et al. Endocrine Disruptors and Attention Deficit Hyperactivity Disorder: A Systematic Review of Environmental Monitoring Exposure Studies. Iran South Med J 2025; 28(3): 724-743. [Article]
4. Stubbe DE. Attention-deficit/hyperactivity disorder: An overview. Psychiatric Annals 2016; 46(1): 33-8. [DOI]
5. Musullulu H. Evaluating attention deficit and hy-peractivity disorder (ADHD): a review of current methods and issues. Front psychol 2025; 16: 1466088. [DOI]
6. Smith KT. ADHD in Children and Adolescents: Bar-riers to Ethical and Successful Treatment. Journal of Biosciences and Medicines 2023; 11(3): 58-63. [DOI]
7. Cuffe SP, Visser SN, Holbrook JR, et al. ADHD and psychiatric comorbidity: Functional outcomes in a school-based sample of children. J Atten Disord 2020; 24(9): 1345-54. [DOI]
8. Becker SP. ADHD and sleep: recent advances and future directions. Curr Opin Psychol 2020; 34: 50-56. [DOI]
9. Luderer M, Quiroga JAR, Faraone SV, et al. Alcohol use disorders and ADHD. Neurosci Biobehav Rev 2021; 128: 648-60. [DOI]
10. Popit S, Serod K, Locatelli I, et al. Prevalence of at-tention-deficit hyperactivity disorder (ADHD): sys-tematic review and meta-analysis. Eur Psychiatry 2024; 67(1): e68. [PubMed]
11. Espinet SD, Graziosi G, Toplak ME, et al. A review of Canadian diagnosed ADHD prevalence and inci-dence estimates published in the past decade. Brain sciences 2022; 12(8): 1051. [DOI]
12. Ayano G, Tsegay L, Gizachew Y, et al. The Preva-lence of Attention Deficit Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents: An Umbrella Review of Global Evidence. European Psychiatry. 2024;67(S1):S76-S. [DOI]
13. Mohammadi M-R, Zarafshan H, Khaleghi A, et al. Prevalence of ADHD and its comorbidities in a population-based sample. J Atten Disord 2021; 25(8): 1058-67. [DOI]
14. Polanczyk GV, Willcutt EG, Salum GA, et al. ADHD prevalence estimates across three decades: an updated systematic review and meta-regression analysis. Int J Epidemiol 2014; 43(2): 434-442. [DOI]
15. Sharma A, Couture J. A review of the pathophysi-ology, etiology, and treatment of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD). Ann Pharmacother 2014; 48(2): 209-225. [DOI]
16. Driga A-M, Drigas A. ADHD in the Early Years: Pre-Natal and Early Causes and Alternative Ways of Dealing. International Journal of Online & Biomed-ical Engineering 2019; 15(13). [DOI]
17. Kim JH, Kim JY, Lee J, et al. Environmental risk factors, protective factors, and peripheral bi-omarkers for ADHD: an umbrella review. Lancet Psychiatry 2020; 7(11): 955-70. [DOI]
18. Salari N, Ghasemi H, Abdoli N, et al. The global prevalence of ADHD in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. Ital J Pedi-atr 2023; 49(1): 48. [DOI]
19. Dalla MDB, Ayala CO, Castro FCDAQ, et al. Envi-ronmental pollution and attention deficit hyperac-tivity disorder: a meta-analysis of cohort studies. Environ Pollut 2022; 315: 120351. [DOI]
20. Moore S, Paalanen L, Melymuk L, et al. The asso-ciation between ADHD and environmental chemi-cals—a scoping review. Int J Environ Res Public Health 2022; 19(5): 2849. [DOI]
21. Ali AY, Inyang B, Koshy FS, et al. Elements that in-fluence the development of attention deficit hy-peractivity disorder (ADHD) in children. Cureus 2022; 14(8). [DOI]
22. Aghaei M, Yunesian M. Exposure assessment to environmental pollutants in human health risk as-sessment studies; Overview on new approaches. J Health 2019; 10(2): 138-55. [DOI]
23. Schmidt CW. Monitoring environmental expo-sures: now it’s personal. Environ Health Perspect; 2006; 114(9):A528-535. [DOI]
24. Ehrampoush MH, Ebrahimi AA. Investigating the relationship between heavy metals in drinking wa-ter and cancer: A Systematic Review. Iranian Journal of Cancer Care (ijca) 2023; 2(3): 22-36. (persian) [Article]
25. Lee M-J, Chou M-C, Chou W-J, et al. Heavy metals’ effect on susceptibility to attention-deficit/hyperactivity disorder: implication of lead, cadmium, and antimony. Int J Environ Res Public Health 2018; 15. 1221.6. [DOI]
26. Li Y, Cha C, Lv X, et al. Association between 10 urinary heavy metal exposure and attention deficit hyperactivity disorder for children. Environ Sci Pol-lut Res 2020; 27(25): 31233-31242. [DOI]
27. Muñoz MP, Rubilar P, Valdés M, et al. Attention deficit hyperactivity disorder and its association with heavy metals in children from northern Chile. Int J Hyg Environ Health 2020; 226: 113483. [DOI]
28. Donzelli G, Carducci A, Llopis-Gonzalez A, et al. The association between lead and attention-deficit/hyperactivity disorder: a systematic review. Int J Environ Res public Health 2019; 16(3): 382. [DOI]
29. Rosi E, Crippa A, Pozzi M, et al. Exposure to envi-ronmental pollutants and attention-deficit/hyperactivity disorder: an overview of sys-tematicreviews and meta-analyses. Environ Sci Pollut Res 2023; 30(52): 111676-111692. [DOI]
30. Goodlad JK, Marcus DK, Fulton JJ. Lead and atten-tion-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) symp-toms: a meta-analysis. Clin Psychol Rev 2013; 33(3): 417-25. [DOI]
31. He J, Ning H, Huang R. Low blood lead levels and attention-deficit hyperactivity disorder in children: a systematic review and meta-analysis. Environ Sci Pollut Res 2019; 26(18):17875-17884. [DOI]
32. Yoshimasu K, Kiyohara C, Takemura S, et al. A me-ta-analysis of the evidence on the impact of pre-natal and early infancy exposures to mercury on autism and attention deficit/hyperactivity disorder in the childhood. Neurotoxicology 2014; 44: 121-131. [DOI]
33. Nilsen FM, Tulve NS. A systematic review and meta-analysis examining the interrelationships between chemical and non-chemical stressors and inherent characteristics in children with ADHD. Environ Res 2020; 180: 108884. [DOI]
34. Wan T, Jun H, Pan W, et al. Kappa coefficient: a popular measure of rateragreement. Shanghai Arch Psychiatry 2015; 27(1): 62. [DOI]
35. Bouchard M, Laforest F, Vandelac L, et al. Hair manganese and hyperactive behaviors: pilot study of school-age children exposed through tap water. Environ Health Perspect 2007; 115(1): 122-127. [Article]
36. Kou X, Canals J, Bulló M, et al. Association of Pre-natal Dietary Toxicants and Inorganic Arsenic Ex-posure with Children’s Emotional and Behavioral Problems: ECLIPSES Study. Toxics 2024; 12(6). [DOI]
37. Thygesen M, Schullehner J, Hansen B, et al. Trace elements in drinking water and the incidence of attention-deficit hyperactivity disorder. J Trace El-em Med Biol 2021; 68: 126828. [DOI]
38. Vejrup K, Brantsaeter AL, Meltzer HM, et al. Prena-tal mercury exposure, fish intake and child emo-tional behavioural regulation in the Norwegian Mother, Father and Child Cohort Study. BMJ Nutr Prev Health 2022; 5(2): 313-20. [DOI]
39. Schullehner J, Thygesen M, Kristiansen SM, et al. Exposure to Manganese in Drinking Water during Childhood and Association with Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Nationwide Cohort Study. Environ Health Perspect 2020; 128(9): 97004. [Article]
40. Zhang Y, Lu X, Deng S, et al. Bibliometric and visu-al analysis of heavy metal health risk assessment: development, hotspots and trends. Archives of En-vironmental Protection 2024. [DOI]
41. Cortese S, Sabé M, Chen C, et al. Half a century of research on attention-deficit/hyperactivity disor-der: a scientometric study. Neurosci Biobehav Rev 2022; 140: 104769. [DOI]
42. Dahiya S, Dahiya VT. Mapping The Social Struc-ture Of Attention Deficit Hyperactivity Disorder: A Bibliometric Study. Library Progress International 2024; 44(3). [DOI]
43. Kılıç KM, Ahmetoğlu E. Executive functions in chil-dren with ADHD: A comprehensive bibliometric analysis. Appl Neuropsychol Child 2025: 1-17. [DOI]
44. Ravanipour M, Ravanipour M, Hamidi A. The Role of Environmental Health in the Preventionand Con-trol of Environment-Related Diseases Worldwide. 2024. [DOI]
45. Bimonte V, Besharat Z, Antonioni A, et al. The en-docrine disruptor cadmium: a new player in the pathophysiology of metabolic diseases. J Endo-crinol Invest 2021; 44(7): 1363-1377. [DOI]
46. Yaglova N, Yaglov V. Endocrine disruptors as a new etiologic factor of bone tissue diseases. Современные технологии в медицине 2021; 13(2): 84-94. [DOI]
47. Zhang H, Feng S, Song S, et al. First evidence in the association of phenolic endocrine-disrupting chemicals with secondary non-alcoholic fatty liver disease: A case-control study in South China. Envi-ron Pollut 2025; 373: 126086. [DOI]
48. Zhang X, Flaws JA, Spinella MJ, et al. The rela-tionship between typical environmental endocrine disruptors and kidney disease. Toxics 2022; 11(1): 32. [DOI]
49. Hatami G, Eghbali SS, Darki A, et al. Serum Levels of Lead in 6-7 Year Old Children in Bushehr in 2012. Iran South Med J 2019; 21(6): 459-71 [Article]
50. Ge CB, Friesen MC, Kromhout H, et al. Use and re-liability of exposure assessment methods in oc-cupational case–control studies in the general population: past, present, and future. Ann Work Ex-po Health 2018; 62(9): 1047-63. [DOI]
51. Qu Z, Zhou J, Guo P, et al. Association between environmental lead/cadmium co-exposure in drink-ing water and soil and type 2 diabetes melli-tus/obesity in Southern China. Fron Public Health 2022; 10: 941922. [DOI]
52. Woolf A, Wright R, Amarasiriwardena C, et al. A child with chronic manganese exposure from drinking water. Environ Health Perspect 2002; 110(6): 613-6. [DOI]
53. Chhabra D, Oda K, Jagannath P, et al. Chronic heavy metal exposure and gallbladder cancer risk in India, a comparative study with Japan. Asian Pac J of Cancer Prev 2012; 13(1): 187-90. [DOI]
54. Baris D, Waddell R, Beane Freeman LE, et al. Ele-vated bladder cancer in Northern New England: the role of drinking water and arsenic. JNCI: Journal of the National Cancer Institute 2016; 108(9): djw099. [DOI]
55. Hamidi A, Ravanipour M, Ravanipour M. The role of environmental health in the prevention and control of diseases related to environmental factors in Iran: a scientometric study. ijhe 2024; 17(2): 221-244. [Article]
56. Jiang J, Zhang L, Wang Z, et al. Spatial consisten-cy of co-exposure to air and surface water pollu-tion and cancer in China. Nat Commun 2024; 15(1): 7813. [DOI]
57. Qi Y, Chen Y, Yan X, et al. Co-exposure of ambient particulate matter and airborne transmission pathogens: the impairment of the upper respirato-ry systems. Environ Sci Technol 2022; 56(22): 15892-15901. [DOI]
58. Wang J, Wang W, Zhang W, et al. Co-exposure to multiple air pollutants and sleep disordered breathing in patients with or without obstructive sleep apnea: A cross-sectional study. Environ Res 2022; 212: 113155. [DOI]
59. Deng Q, Dai X, Feng W, et al. Co-exposure to met-als and polycyclic aromatic hydrocarbons, mi-croRNA expression, and early health damage in coke oven workers. Environ Int 2019; 122: 369-380. [DOI]
60. Gu Q, Liu J, Zhang X, et al. Association between heavy metals exposure and risk of attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children: A sys-tematic review and meta-analysis. Eur Child Ado-lesc Psychiatry 2025; 34(3): 921-941. [DOI]
61. Dimitrov LV, Kaminski JW, Holbrook JR, et al. A systematic review and meta-analysis of chemical exposures and attention-deficit/hyperactivity dis-order in children. Prev Sci 2024; 25(2): 225-248. [DOI]
62. Shamsipour Nehzomi Z, Shirani K. Investigating the Factors Involved in the Development of Atten-tion Deficit Hyperactivity Disorder from a Toxico-logical Perspective: A Narrative Review Study. J Jiroft Univ Med Sci 2023; 10(3): 1329-1339 . (persian) [Article]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
